Nhiều rào cản

Ngày 1/7/2010, Luật Doanh nghiệp nhà nước sẽ hết hiệu lực. Toàn bộ các DNNN hiện tại sẽ buộc phải chuyển đổi hình thức để phù hợp với quy định của Luật Doanh nghiệp. Và sau hơn 15 năm tồn tại khung pháp luật riêng về DNNN, các DNNN sẽ hoạt động dưới các hình thức tổ chức doanh nghiệp như các thành phần kinh tế khác, bình đẳng về hình thức tổ chức doanh nghiệp, về hình thức pháp lý của doanh nghiệp.

Thống kê cho thấy, đến thời điểm hiện tại, toàn ngành đã có 278 doanh nghiệp hoàn tất CPH trên tổng số 309 doanh nghiệp và bộ phận doanh nghiệp đã được Bộ GTVT phê duyệt phương án chuyển sang hoạt động theo mô hình CTCP. Cần phải nói rằng, công tác đổi mới DNNN ngành GTVT luôn được Chính phủ xếp vào tốp dẫn đầu trong các bộ, ngành, địa phương. Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng, bước chuyển đổi của các DNNN trong ngành GTVT nói chung và CPH doanh nghiệp nói riêng vẫn còn chậm.

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự chậm trễ này trong đó có một nguyên nhân đặc thù của ngành GTVT nói chung và XDCB nói riêng là tình hình tài chính của các doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn, khối lượng nợ đọng trong xây dựng cơ bản chưa được chủ đầu tư thanh toán quá lớn. Thiếu vốn nên các doanh nghiệp buộc phải vay vốn ngân hàng để sản xuất kinh doanh, dẫn đến tăng giá thành sản phẩm do phải trả lãi vốn vay cao.

Kết quả sản xuất kinh doanh thấp, có những đơn vị lãi kinh doanh không đủ bù lại lãi ngân hàng, dẫn tới nợ đọng kéo dài, không có khả năng thanh toán, thậm chí có đơn vị lâm vào tình trạng có thể bị phá sản. Cùng với đó, việc cơ chế chính sách, hướng dẫn của Nhà nước về công tác sắp xếp, đổi mới, CPH DNNN trong thời gian qua có nhiều thay đổi, thường xuyên được điều chỉnh, bổ sung, một số cơ chế còn chậm ban hành, thủ tục phức tạp gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong quá trình thực hiện.

Một số quy định pháp luật về CPH chưa thật sát với thực tế hoặc chậm được cụ thể hoá hướng dẫn thi hành, như về các nội dung tính đủ giá trị đất, nhất là việc tính giá đất thuê vào giá trị doanh nghiệp, xác định lợi thế về vị trí địa lý, giá trị thương hiệu, lựa chọn cổ đông chiến lược, minh bạch các thông tin về CPH... nên đã gây lúng túng, phải xin ý kiến chỉ đạo của cấp có thẩm quyền từ đó dẫn đến kéo dài thời gian CPH.

Khó cũng phải làm

Trên thực tế không còn đường lùi cho các doanh nghiệp trong việc tiến hành CPH bởi như trên đã nói, thời điểm Luật DNNN hết hiệu lực đã cận kề và nếu không chuyển đổi các doanh nghiệp này sẽ phải đối mặt với tình trạng không biết dựa vào cơ sở pháp lý nào để hoạt động.

Bên cạnh đó, đến thời điểm này, mô hình CPH đã thể hiện rõ những đặc điểm ưu việt của nó và việc chuyển sang hoạt động theo mô hình CTCP đối với các doanh nghiệp về thực chất “chỉ có lợi mà không có hại”. Việc CPH đã chuyển DNNN với cơ cấu đơn sở hữu sang hình thức doanh nghiệp đa sở hữu với mô hình, cơ cấu tổ chức quản lý, điều hành năng động và hiệu quả hơn trong điều kiện kinh tế thị trường; đồng thời tạo điều kiện pháp lý và vật chất cho người lao động trong doanh nghiệp nâng cao vai trò làm chủ tại doanh nghiệp.

Khách quan mà nói, nhìn lại tiến trình cổ phần hoá các DNNN ngành GTVT, có thể thấy giá trị tài sản Nhà nước tại các doanh nghiệp được đánh giá đúng, hạn chế thất thoát vốn, tài sản của doanh nghiệp đồng thời tạo cơ sở để vốn, tài sản và các nguồn lực của Nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp phát huy hiệu quả cao nhất sau CPH. Phần lớn các doanh nghiệp sau khi chuyển đổi đều đã đổi mới phương thức quản lý.

Đa số cán bộ công nhân viên gắn bó hơn với doanh nghiệp. Hầu hết các doanh nghiệp đều thực hiện tinh giảm bộ máy gián tiếp. Các công việc lớn của doanh nghiệp như đầu tư, phân phối lợi nhuận đều được thảo luận dân chủ trong Đại hội cổ đông. Mục tiêu chống tư nhân hoá trong cổ phần hoá đã được hoàn thành khá xuất sắc. Và quan trọng hơn, hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được nâng lên rõ rệt sau cổ phần hoá, thể hiện ở việc vốn, doanh thu, lợi nhuận và thu nhập của người lao động đều tăng, việc làm ổn định.